پێشهکی:
ههر وهها که ئهزانن ئهم نهزهریه فیزیکییه دهڵێت که دنیا به تهقانهوهیێکی گهوره به ناوه Big Bang درۆست بووه و لهو وهختهوه تا ئێستاش له حاڵی بڵاوبونهوهیه. بۆ ئهوهی که کاتی ئهم تهقانهووهبزانین،43^10 (ده به تهوانی چل و سێ) بێنه بهرچاو. ئهم تهقاننهوه تهنیا ئهونهی پێ چو . دیاره که کاتێکی یهگجار کهممه ، بهڵام جموجوڵهکانی دنیا ههر لهو کاتهوه که هێشتا به ههزارمی چرکه نهگهدشتبودهستی پێ کرد.
کتێبی مێژوی عالهم :
ئهگهر بمانهوێت له گرمهی گهورهوه تا ئیستا به کات بهش بکهین ، له بهشی ئهوهل دا( 10^43) عالهم ئهوهنده گهرم و تێکهڵ بو که هیچ یاسایێکی فیزیکی بهردهوام نهبو. بهڵام دوای ئهوه له بهشی دوههمی جموجوڵهکاندا (43^10 تا 32^10 چرکه)ئهوهڵین ژێربهناکانی ماده وهکوو کواراک ، ئلکترۆن، و پادکواراک ، پاد ئلکترۆن (ئهو رێزانه که دژیان بوون) ، دروست بوون. . لهم کاتهدا و لهم جموجوڵانهدا کواراک و ئلکترۆنهکان چون زۆرته له دژهکانیان یانی پادکواراک و پاد ئلکترۆنهکان بوون مانهوه (که ئێمهیش بهشێکین لهوانه)ئهوانی تر له گهل بهشێک لهمان بوون به تیشک.له بهشی سێهوم دا (32^10 تا 6^10) دنیا له مجێورێ له کواراک ، لپتۆن ، فۆتۆن و برێتر لهم کوانتۆمه بچوکانه(ذره ) دهسی به دروست بون کرد و کهم کهم بهرهو سارد بونهوه لهو گهرما زۆره کرد.له بهشی چوارم ( 6^10تا 3^10) ئهو کواراکانه که زۆرتر بۆنلهدژکواراکهکان ئهمێننهوه ، چۆن ئیتر هیچ دژ کواراکێک نهماوهتهوه که لهگهڵیان یهک گرن و بن به تیشک.ههر3 کواراک بهیهکهوه یهک دانه پرۆتۆن و نۆترۆن دروست ئهکهن.له مهرحهلهی پهنجدا (3^10 تا 100چرکه ) ئلکترۆنهکان و دژئلکترۆنهکان ئهدرێن له یهکترین و بهم تێکهڵچونه ئهبن به تیشک . له بهشی شهش دا(100چرکه تا 30کاتژمێر ) لهو وهخته تهنها هیدرۆژن و هێلیۆم که زۆر سوکن دروست بوون.له مهرحهلهی حهوت (له 30کاتژمێر تا 1مێلیۆن ساڵ دوای خلقهت) ، دوای تێپهربونه 300000ساڵ دنیا ساردۆ ببو و ناوکی ئۆتۆمهکان و ئلکترۆنهکان توانییان یهکترین بگرنهوه و ئوتۆمهکان دروست بکهن.و له بهشی ههشت(له 1 مێلیۆن ساڵ دوای خلقهت تا ئهمرۆ) له ههوره هیدرۆژنیهکان دهزگاکانی کاکهشانهکان وهکوو ئهستێرهکان و ههسارهکان دروست بوون .
رزگار عهزیزپور ، بههاری1387، ئاپریڵی 2008
پهنجاهمین ساڵیادی ناردنی ئێسپۆتینک بۆ دهور زهوی
چهن رۆژی رابردو ، پهنجاهمین ساڵیادی ناردنی ئهوهڵین ماهواره یا سهتهلایت (به ههر شتێک که به دهستی ئینسان دروست بوبێت و بهدهوری پهیکهرێکی ئاسمانی به تایبهت زهوی بخۆلێتهوه، ئهوترێت ماهواره یا سهتهلایت) ، به ناوه ئێسپۆتینکی1 له 4ئۆکتۆبری ساڵی 1957 به دهستی شۆرهوی سابق بۆ فهضا بو.ئێسپۆتینک1 ئهوهڵین دهست درۆست کراوی ئنسان بو که به دهوری زهوی له پهنجا ساڵ لهمهو بهر خۆلاوو.ناردنی ئێسپۆتینک بو فهضا تهواوی سهرنجی دنیا ، بهتایبهت ئامریکای کێشایه سهر پیشرهفت و بهرکهوتنی شۆرهوی له بوواری علم و تکنۆلۆژی.
ههرچهند که ئامریکا بری پرۆگرامی بۆ ناردنی سهتهلایت بۆ فهضا بۆ ئهوهڵین جار بو ، بهڵام سهرهوکۆماری ئهووهختهی ئامریکا دوای ناردنی ئێسپۆتینک بۆ فاضا وتی:شۆرهوی تهنیا تۆپێکی بهستگباڵی خستوهته حهوا !!!
بهڵام دوای ئهو کێنێدی سهرهو کۆماری لاوی ئامریکا که هاته سهر کار زۆرتر چاوی به رهو داهاتو بو و پرۆگرامی ناردنی ئینسانی بۆ مانگ به باشی تهیید کرد و به جیهانیانی سڵهماند که ئامریکا به زۆیی ئینسان بۆ ئهوهڵین جار ئهنێرێت بۆ مانگ.(و دواخریش ههروا بۆ و ئامریکا توانیتی)
ئێسپۆتینکی1 گردیێکی ئاڵۆمێنیۆمی به درێژایی ناوهراستی(قطر)58 سانتیمیتر بو که تهنیا 6/83 کیلۆ قۆرس بو.چوار ئانتینی 5/2میتری که به بهشی دهرهوهی ئهم سهتهلایته جێگیر ببون ئطلاعات و زانیاری-هایێکی زۆر گرنگی به شێوهی دهنگی بیب بیب و له دوو شهپۆلی رادوێیی 20و40 مگا هێرتز بۆ زهویی نارد.دوایی 21 رۆژ باترییهکانی ئهم سهتهلایته مردن و 92 رۆژ دوای ئهوه ئێسپۆتینکی 1 کهوته ناو بهشهکانی دهرهوهی زهوی و کاتێک که کهوته خوارهوه به تاواوی به بۆنهی خزان له گهڵ گازهکانی ههوا سوتا.
له دوای ئێسپۆتینک سهرنجی تهواو دنیا به گرنگی سهتهلایت و کهڵک وهرگرتنهکانی که به تهواوی بێ وێنه بۆ رۆیشت. جۆرێک که ئستا که 50ساڵ له ناردنی ئهوهڵین سهتهلایت رۆیشتووه نزیکهی2500 سهتهلایت چونهته ناو بازنههایێکی جۆراوجۆر له زهوی و زانیاریهایێکی جۆراوجۆریش( وهکوو ههواناسی، نظامی ، تهلهڤیزیون ورادیو، GPS و ... ) بۆ ئێمه مخابره ئهکهن و ئهینێرن.
بهڵام چیرۆکی سهتهلایت ههر لێرا تهواو نهبووه ، دوای ئهوهی که توانایی ناردنی سهتهلایت بۆ دهوری زهوی بهدهس هات ، چهن ساڵی پێ نهچو که شۆرهوی سهتهلادتێکی نارد بۆ ئهوهی که بهدهوری مانگ-دا بخۆلێتهوه و چهن وێنهی تهواو باش که تا ئهو وهخته نهظیری نهببو له بهشی پشتی مانگ که دایمه به بۆنهی خۆلانهوهی مانگ به دهوری خۆی و له عهینی حاڵ به دهوری زهوی ، له ئێمهوه دیار نیه و ئێمه له تهواوی کاتهکان دا تهنها ئهتوانین یهک بهشی مانگ ببینین، بگری.و بهدوای مانگ دا سهتهلایت بۆ ههسارهی گهلاوێژ ، مهریخ و تهواوی ههسارهکانی تر له گهڵ مانگهکانیان دا وتهواو گۆشهو کناری کۆمهڵساری خۆر رۆیشتن و زانیاریێکی زۆریان له ئهم پهیکهره ئاسمانیانه به شێوهی وێنه، فیلم ویدیویی و دهنگ به سوارکردن له سهر شهپۆله جۆراوجۆرهکان گهیشت به دهستی دانیشتوانی ههسارهی زهوی.
ئستا من ئهم مقاله بهو هیوایه تهواو ئهکهم که رۆژێک تهواوی دنیا به شێوهیێکی یهکسان له میوهی علم و تکنۆلۆژی بهشدار بن و پیشرهفت و سهرکهوتنی دهسهیێک نه بی به هۆی مهترسی و دواکهوتنی زۆرتری دهسهیێکی تر.
رزگار عهزیزپور ،پاییزی2007، سهقز
روژي جه هاني نجوم و ئه ستيره ناسي
له روژي 30 خاكه ليوه له ته واوي جيهان دا ولاته كان جه شني نجوم يا باشتر بليم زياتر ناساندني ئه م بواره له علم دا تيده كوشن.
به لام له ئيران روژي نجوم كه وتوه ته 31 خاكه ليوه ؛ چونكه له ئيران دا روژي هه ينيه و زياتر وه خت هه يه بو باشتر به ريوبردني به رنامه كان.
ئيمه ئه زانين نجوم له شاره كوردنشينه كان زور شتيكي غه ريبه و زورتري خه لك نايناسيت. به لام ئه گه ر چاوي بخشينين له رابردومان ئه بينين كه زور زانا و ئه ستيره ناسمان له بواري نجوم و رياضي هه ر وه ك زورتري بواره كاني ديكه هه يه . به لام چون وه كوو زورتري زورتري عالماني ئيراني يان ديكه ولاته كاني دنيا به ئيمه نه ناسراون و ئيمه يش خومان به دوايا نه رويشتوين له ناو لاپه ره كاني ميژودا به ره و گم بوون ئه چن . به لام هيشتا به ته واوي گم نه بوون ، ئيمه گرنگه كه به دواي ئه م شته بروين تا وه ك زورتري شته گرنگه كاني تر له ياد نه چن.
ئستا كه به هار به ته واوي جوانيه كانيو هات و ساليكي نوي ده سي پيكرد ئشه ئيمه يش زور كاري نوي ده س پيكه ين ؛ و زورتر بو علم و دانش به تايبه ت ناساندني ئه مه نا به خومان و مندالان په نجيره ييكي تازه به ره وه زانست بكه ينه وه .
ئه مه وي له لايه ن خومه وه ئه م روژه له ئيوه پيروز بايي بليم و گرنگتر ئه مه يه كه :
هه ر له م كاته وه كه هه وا به ره و گه رم بون ئه روا وه رزي جموجولي ئه ستيره ناسي زياتر له ناو ئاماتوره كاندا به ر چاو ئه كه ويت . كه واته ئيمه يش پيويسته كه ئه گه ر كاتيك كه له ترسي گه رما رويشتن بو سه ر باني مالودا ، چاوي بخشينين له ئاسماني شه و و ته واوي عه زه مه تي جواني په يكه ره كاني .
و داوام هه يه له ته واوي ئه و كه سانه ي كه دليان به لاي ئاسمان دايه و عه لاقه يان به نجوم و ئه ستيره ناسي هه يه باشتر ئه وه يه كه له سالي تازه وه ئيتر به كومه ل كار بكه ن تا وه كو زورتري ولاته كان،كورده واري خويشمان گروپي ئه ستيره ناسي بيت.
سپاس
رزگار
rezgar azizpor , 12.4.2007 , seqiz
به نام خدا
قانون هابل
چرا جهانی ایستا؟
جهان در هر نقطه ای ازفضا بسیار یکسان بنظر میرسد ، ولی با این حال جهان در حال گسترش است. تا اوایل سده بیستم به این امر پی نبرده بودند و می پنداشتند که جهان ایستا است. این نتیجه نتایج پوچ و باطلی را در بر داشت.
چون این نتایج از جهان ایستا سرچشمه میگرفت که اگر جهان از ازل بوده و هیچ حرکتی نداشته باید حالادمای جهان به دمای ستارگان میرسید و فضای خلا مابین ستارگان همیشه گرم بود.
پس شبها هم ما آسمانی نورانی همچون روز را پشت سر می گذاشتیم . دلیل آن این بود که هر خط دید در زمین به ستاره ای ختم می شد و ما هیچ وقت آسمان را تاریک نمی دیدیم . شاید این سوال پیش بیاد که : در مورد جهان درحال گسترش ما که در لبه های خارجی جهان نیستسم پس چرا هر خط دید ما به ستاره ای منتهی نمی شود ؟
جواب این سوال این است که نورستارگان دوردست هنوز فرصت رسیدن به ما را پیدا نکرده اند ، پس ما در شبها آسمان را کاملا نورانی مشاهده نمی کنیم.
سوال دیگری که در مغایرت با جهان ایستا قرار میگیرد و ذهن بسیاری از دانشمندان، فیلسوفان و همچنین روحانیون بسیاری از ادیان را به خود معطوف کرده است این است که اگر جهاناز ازل وجود داشته است ، چرا یکباره ستارگان از چند میلیارد سال اخیر شروع به همجوشی هسته ای کرده اند؟
این سوالات پشت سر هم مدت زیادی ذهنهای بسیاری را به خود جلب کرده بود . حتی فیلسوفانی همچون امانوئل کانت که با جهان ایستا موفق بودند در برابر این سوالات بشگفت آمده بودند .
قانون هابل:
در دهه دوم سده بیستم مشاهدات وستو اسلیفر و ادوین هابل ناهمسازی های بیشتری با جهان ایستا افزود.
در سال 1923 ادوین هابل کشف کرد که بسیاری از نقاط تار آسمان که سحابی بنظر میرسیدند در واقع کهکشانهای دوردستی هستند که نور رسیده از آنها میلیونها و حتی میلیاردها سال در راه بوده است تا به ما برسد و این دلیل بر ان بود که جهان نمی توانست آغازی زود هنگام هم در چند هزار سال اخیر را داشته باشد.
اما کشف دیگر هابل که از کشف اولش هم مهمتر و حائز اهمیت تر است این بود که اولین کسی بود که توانست دریابد که با تجزیه و تحلیل نور کهکشانها میتوان دریافت که از ما دور میشوند یا به ما نزدیک میشوند و فاصله آنها از ما چقدر است . اما با این کشفهای مهم هابل به این نتیجه رسید که تقریبا تمام کهکشانهای عالم از ما دور میشوند . آنهایی که در نزدیک ما هستند باسرعت کمتر و آنهایی که در فاصلة دورتری از ما قرار دارند با سرعت بیشتری از ما دور میشوند . این نظریه به قانون هابل معروف شد و معادله آن برابر است با V=H*R در این معادله V سرعت دورشدن کهکشانهاست که با R(فاصله کهکشانها از ما) متناسب است و H که ثابت هابل است نیزان گسترش عالم را بیان میکند. پس جهان در حال گسترش است.
درست مثل چهار اتومبیل که درست کنار هم آماده حرکت هستند. با شروع حرکت ، هر یک از سه اتومبیل با سرعتی متفاوت از یکدیگر حرکت میکنند. مثلا اتومبیل شماره1 باسرعت 10km/h، اتومبیل شماره 2 با سرعت 20km/h و اتومبیل شماره 3 با سرعت 30km/h حرکت میکنند. پس درطول حرکت ، آنها از همدیگر فاصله میگیرند و از همدیگر دور میشوند . یعنی اگر اتومبیل شماره 1 به اتومبیلهای 2 و 3 نگاه کند ، میبیند که از او با سرعت بیشتری حرکت میکنند و کم کم از اوفاصله میگیرند و دور میشوند یا اگر اتومبیل شماره 3 به هریک از اتومبیلهای 1و2 نگاه کند میبیند که به دلیل سرعت کم آنها نسبت به خود او کم کم از او فاصله میگیرند و مشاهده میکند که اتومبیلهای 1و2 لحظه به لحظه ، بیشتر و بیشتر و از او فاصله میگیرند. در این بین نیز اتومبیل شماره 2 اگر به هر یک از آنها نگاه کند می بیند که اتومبیل های 1 و 3 لحظه به لحظه بیشتر از او دور میشوند ، اما هر یک بدلیلی. چون اتومبیل شماره 1 سرعت کمتری نسبت به او دارد ، پس از او جامیماند و اتومبیل شماره 3 بدلیل آنکه سرعت بیشتری نسبت به او دارد از او جلو میزند.
من این مثال جالب را در دوران کودکی در کتاب آهنگ پنهان – نوشته ترین خوان ذوان- خواندم و هنوز هم شیرینی درک قانون هابل توسط این مثال برام جذاب و بیادماندنی است .
خب..... در زیر گاهشماری از کشفیات هابل و اسلیفر میان سالهای 1910و 1930 تهیه شده است.
1912-اسلیفر نور چهار سحابی را اندازه گرفت و دریافت سر سحابی به سوی سرخ و آندرومدا به سوی آبی جابجایی دارند . برداشت او این بود که کهکشان آندرومدا به ما نزدیک میشود و سه سحابی دیگر از ما دور میشوند .
1914-1912-اسلیفر 12 سحابی دیگر را ندازه گرفت و متوجه شد همه بجز یکی به سوی سرخ جابجایی دارند.
1914-اسلیفر یافته های خود را به انجمن اخترشناسی آمریکا عرضه داشت. هابل سخنان او را شنید.
1918-هابل شروع به کنکاش در سحابی ها كرد
1923-هابل سحابی های مارپیچ ( از آن میان آندرومدا ) را کهکشانهای دیگری دانست!!
1925-1914-اسلیفر و دیگران اندازه گیری اثر دوپلر را پی گرفتند .تا سال 1925، 43 مورد جابجایی به سرخ در برابر 2 مورد جابجایی به آبی مشاهده شد.
1929- هابل و میلتون هیومیسون (Milton Humason) ، پس از پیگیری جابجایی های دوپلر و دریافتن اینکه در مقیاس کلان هر کهکشانی از کهکشان دیگر دور میشود – اعلام کردند که:
جهان در حال گسترش است.
rezgar azizpor , 6.7.1385 , seqiz
سالی 2007 زایینی هه ندیک به رنامه له لایه ن ناسا و ئسا ده سی پی کرد.
پروگرامی DAWN
کاتی ناردن : ژوئه نی 2007
مه به ست : بازنه گه ری هه ساره کی
DAWN تیکه یی له به رنامه کانی DISCOVERY ناسا یه . ئه م فروکه فه ضاییه به لای دو هه ساره کی سرس(CERES) و وستا ( VESTA) ، دو دانه له گه وره ترین هه ساره که کانی کومه لساری خور ئه روات. هه ر کامیک له مانه دو ده وره ی دروست بونی جیاوازیان هه یه و له چه ن میلیون سالی ئه وه لی له داییک بونی کومه لساری خور دروست بوون. فروکه فه ضایی DAWN به تمشاکردنی هر ییک له مانه به ده ستگاههاییکی یه کسان ، له ئه صل دا به هیوایه مطالعه کات له باره ی چونیه تی دروست بونی کومه لسای خور..
پروگرامی ققنوس ( PHONEIX)
کاتی ناردن : ئاگوستی 2007
گه ران بو ئاو له عه رضه کانی باکوری مریخ
پروگرامی ققنوس ئه وه لین پروگرامی تازه ی ناسایه بوناردنی فروکه ییکی فه ضاییه بچوکو که م خه رج. ناوی ئه م فروکه فه ضاییه بو ئه وه ققنوسه( ناوی چوله که ییکی ئه فسانه ییه که دوایی مردنی ، ژیانی تازه ی ده س پی ئه کرد) که ئه م فروکه فه ضاییه قه راره به دانیشتن له مریخ باشتر که لک وه ر بگریت که پروگرامی رابردویی MARS SURVEYOR LANDER که به دورانن روبه رو ببو قه رار بو بیکات.
له دریژه ی پروگرامی گه ران بو ئاو له مریخ ، باشترین جیگا بو گه رانن قطبه کانن.
پروگرامی ره صه د خانه ی هیرشیل (Herschel)
کاتی ناردن: سالی 2007
مه به ست : ر صه د له مه وجی فروسرخی دوور
ره صه د خانه ی هیرشیل تلسکوپیکی فه ضاییه که جیهان له مه وجی فروسرخی دوور چاو لی ئه کا. قه راره ئه م ره صه د خانه بیجگه له په یکه ره نزیکه کان له ئیمه وه ع ئیطلاعاتیکی تازه سه باره ت به ئه ستیره کان و کاکه شانه کان به ئیمه بدات.
مه وجی فروسرخ مه وجیکه به چاوی ئیمه نابینریت ، به لام بو ئه ستیره ناسه کان زور شتیکی گرنگه ، چونکا زورتری به شه کانی جیهان به م مه وجه ئه دره وشنه وه.
ئه م پروگرامه کاری سازمانی فه ضایی ئروپا (ئسا) یه . و 10 ولات وه کو ئامریکا له طه راحی ئه م ره صه د خانه ده سیان بوه. به قه رار ئه م ره صه د خانه که مکه مه کهی سی سال اطلاعاتی باش بنیری بومان.
پروگرامی پلانک (Plank)
کاتی ناردن : سالی 2007
مه به ست : نه قشه هه لگرتن له دره وشانی ریزمه وجی فه ضایی جیهانی.
فروکه فه ضایی پلانک ـ ئسا ، له دریژه ی پروگرامه کانی COBE و MAP ، به مطالعه ی ساختاری دره وشنه وه ی ریز مه وجی فه ضایی جیهانی دا ، که جیماوه ی جیهانی ئه وه لیه یه ده س به کار ئه بیت. پروگرامی پلانک ئه یه ویت به نه قشه هه ل گرتن له ته واوی ئاسمان له ماوه ی 15 مانگه ، به لام وا به رچاوه که تا 5 سال بتوانی اطلاعات بنیری بومان.
rzgar azizpor
Bravenet Blog 
Blog Community
Get a Free Blog
Manage your Blog
bravenet.com